Այսօր՝ 23 հունվարի 2018թ., Ժամանակը Երևանում՝ 00:00
1USD = 479.8AMD
1EUR = 534.5AMD
1RUB = 8.06AMD
Ժոզե Մոուրինյու. Երբեք չենք մոռանա Մխիթարյանին Իմ երազանքը իրականացավ. Մխիթարյանի առաջին մեկնաբանությունը Գողության մեղադրանքով հետախուզվողը բերման է ենթարկվել Բագրատաշենում Հենրիխ Մխիթարյանը պաշտոնապես տեղափոխվեց «Արսենալ» ՄՅՈւ-ի երկրպագուները քննադատել են ակումբին Մխիթարյանին ծննդյան առիթով չշնորհավորելու համար Ֆիննախում կայացել է Եկամուտների քաղաքականության կատարելագործման ընդլայնված հասարակական խորհրդի նիստը... Ավստրիայի ալպիական լեռնադահուկային հանգստավայրերը փակվել են Տաշիր քաղաքի տներից մեկում հրդեհ է բռնկվել ԱՄՆ պետքարտուղար Թիլերսոնը մտահոգություն է հայտնել Սիրիայի Աֆրինում տեղի ունեցող իրադարձությունների ... Փարիզում այս տարի հիշատակի միջոցառումներ կանցկացվեն ապրիլի 24-ին և մայիսի 28-ին
ԼՐԱՀՈՍ
Ժոզե Մոուրինյու. Երբեք չենք մոռանա Մխիթարյանին Իմ երազանքը իրականացավ. Մխիթարյանի առաջին մեկնաբանությունը Գողության մեղադրանքով հետախուզվողը բերման է ենթարկվել Բագրատաշենում Հենրիխ Մխիթարյանը պաշտոնապես տեղափոխվեց «Արսենալ» ՄՅՈւ-ի երկրպագուները քննադատել են ակումբին Մխիթարյանին ծննդյան առիթով չշնորհավորելու համար Ֆիննախում կայացել է Եկամուտների քաղաքականության կատարելագործման ընդլայնված հասարակական խորհրդի նիստը Ավստրիայի ալպիական լեռնադահուկային հանգստավայրերը փակվել են Տաշիր քաղաքի տներից մեկում հրդեհ է բռնկվել ԱՄՆ պետքարտուղար Թիլերսոնը մտահոգություն է հայտնել Սիրիայի Աֆրինում տեղի ունեցող իրադարձությունների վերաբերյալ Փարիզում այս տարի հիշատակի միջոցառումներ կանցկացվեն ապրիլի 24-ին և մայիսի 28-ին Հայտնի է ՀՀ հաջորդ վարչապետի ընտրության օրը. պարզաբանում է Արփինե Հովհաննիսյանը Վարդենյաց լեռնանցքում տեղ-տեղ մերկասառույց է Տաղանդավոր պատանի շախմատիստն ընդգրկվեց ՀՀ ազգային հավաքականում Մխիթարյանի և Սանչեսի տանսֆերներն ավելի քան մոտ են իրականանալուն. չիլիական ԶԼՄ-ներ Մեկնարկել է վարչապետի այցը Շվեյցարիա. Փարիզում ԹՈՒՄՈ-ն իր դռները կբացի այս տարվա սեպտեմբերին Արմեն Աշոտյանի խոսքով՝ Սփյուռքի շնորհիվ Հայաստանն առավել ժամանակակից, մրցունակ եւ ազդեցիկ պետություն է «Լոռի»-ն պայմանագիր է ստորագրել ուկրաինական «Ստալ»-ի նախկին ֆուտբոլիստի հետ Հայաստանում կանցկացվի սպառազինության և պաշտպանական տեխնոլոգիաների միջազգային ցուցահանդես ՀՀ Նախագահը հանդիպում է ունեցել Փարիզի քաղաքապետ Անն Իդալգոյի հետ Վերին Լարսի այլընտրանքային լոգիստիկ տարբերակներ ենք քննարկում. Կարեն Կարապետյան ՌԴ նախագահական ընտրություններին կհետևեն նաև հայ պատվիրակները Հայաստանցի 3 դահուկորդ կմասնակցեն ձմեռային Օլիմպիական խաղերին Հայոց ազգային բանակը Մայիսյան հերոսամարտերի հաղթանակի արդյունքն է. Էդիկ Մինասյան Սպանդանոցներում «հալալ մորթ» են իրականացնում Ոչ պիտանի սուրճ է վաճառվել. ՍԱՊԾ-ն հորդորում է Նոր հանրագիտարաններ կհրատարակվեն. մանրամասնում է Ազգային արխիվի տնօրենը Գրիգորի Լեպսն իր 55-ամյակը կնշի նաև Երևանում Սա մեր հաջողության պատմությունն է. ԱԺ փոխխոսնակը ԵԽԽՎ ամբիոնից անդրադարձել է ՀՀ-ԵՄ համաձայնագրին Թեղուտի հանքի պոչամբարից թափոնները կրկին Դեբեդ գետն են լցվել Հայաստանը գրավիչ է արտահանողների համար. վարչապետը հարցազրույց է տվել РИА Новости-ին Փորձագետն առաջիկայում Սիրիայում անկայունություն է կանխատեսում Օբամայի դստերը «բռնացրել են» բրիտանացի երիտասարդի հետ ԵԽԽՎ-ի նոր նախագահ է դարձել Միկելե Նիկոլետին Շամիրամում տեղի ունեցած սպանությունների գործով մեղադրանք է առաջադրվել Քալաշյանին Հայաստանում բիզնես իրականացնելու լավագույն ժամանակն է. Կարեն Կարապետյան Այնքան նման, որ արդեն հավատում ես կլոնավորմանը. Ֆոտոշարք «Նկատելի է, որ Արմեն Սարգսյանը եկել է ինչ-որ պայմանով» Միջազգային հետախուզման մեջ է գտնվում Հայաստանի տարածքում հափշտակված 163 ավտոմեքենա Երևանում գողացված բանկային քարտով փորձել են գումար կանխիկացնել Արմեն Սարգսյանը Հայաստան կվերադառնա շաբաթվա վերջին Չեմ կարծում, որ կանաչ «Ժիգուլի»-ն հրելը կրեատիվ մտածողության արդյունք է. Աղվան Վարդանյան Վահրամ Բաղդասարյանը Հայաստանում առկա գնաճը վերահսկելի է համարում Տիգրան Մանսուրյանի «Ռեքվիեմ»-ն արժանացել է Դասական երաժշտության միջազգային մրցույթի գլխավոր մրցանակին Հայաստանում հայտնաբերվել է միջազգային հետախուզման մեջ գտնվող 35 անձ Թուրքիայի զինուժը ռմբակոծում է Սիրիայում քրդերի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքները Երևանի Սունդուկյան փողոցի տներից մեկում աղջկա դի է հայտնաբերվել Արփինե Հովհաննիսյանը ներկայացրել է ՀՀ նախագահի և վարչապետի ընտրության կարգն ու ժամկետները Ըստ Փոստանջյանի՝ մենք ազդեցություն ունենք նաև ԱՄՆ իշխանությունների վրա. Վահրամ Բաղդասարյան ՍԱՊԾ-ն թույլատրել է երկու արտադրամասի վերսկսել աշխատանքը ԿԲ-ն հուշագիր է ստորագրվել Արժեթղթերի հանձնաժողովների միջազգային կազմակերպության հետ Նախագահն ապացուցեց, որ ինքը ինքնուրույն խաղացող է և ոչ կառավարելի Արմավիրի տնակներից մեկում հրդեհ է բռնկվել «Հետաքրքիր է՝ եթե Արմեն Սարգսյանը չլիներ ՀՀԿ-ի թեկնածուն, ապա ի՞նչ դիրքորոշում կունենար «Ելք»-ը» Ֆեդերերը դուրս եկավ քառորդ եզրափակիչ «Ելք»-ը կհանդիպի նախագահի թեկնածու Արմեն Սարգսյանի հետ Արգելվել է Զարուհի Փոստանջյանի մուտքը Վրաստան. (տեսանյութ) Սիրահարվել եմ քեզ. Իվետա Մուկուչյանը հրապարակել է նոր տեսահոլովակի թիզերը (տեսանյութ) «Հայաստանում սննդամթերքի անվտանգության համակարգը թևակոխելու է նոր փուլ» Պրեմիերա. Միշո - էսօր Նախագահի թեկնածուի հետ ոչ պաշտոնական հանդիպում ենք ունեցել. Աղվան Վարդանյան Ինչպե՞ս եք գնահատում ՀՀ գյուղնախարարության 2017թ. աշխատանքը «Ռոսիա» կինոթատրոնի դահլիճի պատին մոզաիկայի մրցույթ են հայտարարել. տխուր է». Հրաչ Պողոսյան ՍԱՊԾ-ն սննդակարգի լայնածավալ հետազոտություն կանցկացնի Կանանց հավաքականի արժանի շախմատիստուհին՝ Սիրանուշ Ղուկասյան «Կես միլիոն հայ ներկայացված ամենատարբեր ոլորտներում» Լարսը բաց է բոլոր տեսակի ավտոմեքենաների համար Պապիլոմավիրուսային վարակի դեմ պատվաստվել է 176 աղջիկ Առողջապահության նախարարության 2017թ. աշխատանքը բացասական է գնահատել հարցվածների 42%-ը Մխիթարյանը ծննդյան օրը նշել է ընկերների հետ (լուսանկար) Արմավիրում հրդեհված տանը դի է հայտնաբերվել ՄԱԿ-ի ԱԽ-ում երկուշաբթի կքննարկվի Սիրիայում թուրքական ռազմական գործողությունների հարցը Գենետիկ մուտացիաներ, որոնց ենթարկվել է մարդկությունը. The Independent Քրդական զորամիավորումները 5 թուրքական տանկ են ոչնչացրել Աֆրինում «Միլանը» կամային հաղթանակ տարավ «Կալյարիի» նկատմամբ Երևանում փրկարարները հոսպիտալացրել են բնակարանում անօգնական վիճակում հայտնաբերված 27-ամյա բնակչին «Մոնակոն» հաղթեց 10 ֆուտբոլիստով մնացած «Մեցին» Նադալը դուրս եկավ Ավստրալիայի բաց առաջնության հաջորդ փուլ Ֆրանսիան կոչ է անում Սիրիայի հարցով ՄԱԿ-ի ԱԽ շտապ նիստ գումարել Նոյակերտ գյուղում 2000 հակ անասնակեր է այրվել

Նա գնաց, որպեսզի մնա Անդրեյ Նույկինի հիշատակին

Չեմ կարծում, թե Անդրեյ Նույկինին որեւէ մեկն ավելի լավ գիտեր, քան ես։ Անհամեստ է թվում, բայց դա այդպես է։ Եվ ճշմարտությունն այստեղ այն է, որ ես նրան շատ լավ էի ճանաչում ոչ միայն այն պատճառով, որ հանգամանորեն ծանոթ էի նրա ստեղծագործությանը. չէ՞ որ կարդացել էի նույնիսկ շատերը նրա տեքստերից, որոնք տպագրված չէին, եւ նույնիսկ ոչ այն պատճառով, որ համախոհներ էինք համարյա բոլոր կարեւոր հարցերում։

Ավելի ճշգրիտ՝ ավելին էինք, քան համախոհներ։
Մենք բարեկամներ էինք։ Եվ բարեկամացած էինք ամուր, ընդ որում՝ ընտանիքներով։ Այդ բարեկամությունը ձգվում էր անցած դարի 80-ական թվականների սկզբից։

...Ծանոթացել էիք վերակառուցման ամենաթեժ պահին։ Հայտնի միջազգայնագետ-ժուռնալիստ, դրամատուրգ, գրող, «Լիտգազետայի» աշխատակից, Խաղաղության պաշտպանության կոմիտեի նախագահ Հենրիխ Բորովիկը հենց վերակառուցման բարձրակետին (1987 թվականի վերջին) հավաքեց արվեստի տարբեր ոլորտներ, տեսակներ ու ոճեր ներկայացնող հարյուր մարդու եւ տարավ օվկիանոսից այն կողմ, ոչ այն է` Ամերիկան հայտնագործելու, ոչ այն է՝ Ամերիկայի համար հայտնագործվելու։

Այդ «դեսանտում» ընդգրկված էինք նաեւ ես ու Անդրեյը եւ «կենդանի» հանդիպում ունեցանք, թեեւ վաղուց բավական լավ գիտեինք միմյանց պարբերական հրատարակություններից։ Բորովիկի նախագիծն այն ժամանակների համար բարձրագոչ ու անսովոր անվանում ուներ՝ «Ժողովրդական դեմոկրատիա»։ Մեզ ԱՄՆ-ում ընդունեցին ոչ միայն պաշտոնական անձինք ու կազմակերպություններ, այլեւ ընտանիքներ՝ իրենց տներում։ Մենք Նույկինի հետ նույն խմբում էինք։ Շուտով Անդրեյը դարձավ ամենահայտնի մարդը ոչ միայն մեր խմբում, այլեւ ողջ բորովիկյան վաշտում։
Իսկ չէ՞ որ ԱՄՆ կատարած այդ ուղեւորության ժամանակ խորհրդային պատվիրակության կազմում էին նաեւ ողջ աշխարհին հայտնի ականավոր գիտնականներ, տիեզերագնացներ, կինոբեմադրիչներ, դերասաններ, մարզիկներ եւ այլն։ Բայց ամենից մեծ հետաքրքրություն նրանց շրջանում, որոնց հետ վիճակվեց հանդիպել ԱՄՆ-ում, առաջացնում էր Անդրեյ Նույկինի անձը. այն շրջանում ամենապահանջված ժանրը թերեւս գեղարվեստական հրապարակախոսությունն էր, որը ԽՈՍՔՈՎ մերկացնում էր «զարգացած սոցիալիզմի» բոլոր հիվանդությունները։

Առաջ անցնելով նշեմ, որ Անդրեյի ժողովրդականությունը ժամանակի հետ աճեց։ Համաձայն հասարակական կարծիքի հարցման պաշտոնական տվյալների, երկու անգամ իրար հետեւից՝ 1988 եւ 1989 թվականներին, նա ուներ երկրորդ վարկանիշը ոչ միայն խորհրդային հասարակայնության շրջանում։ Հավանաբար ընթերցողների սերնդին հետաքրքիր կլինի իմանալ, որ առաջին տեղում էր տնտեսագետ Նիկոլայ Շմելյովը։ Իսկ այ, 1990 թվականին Անդրեյը հայտնվեց «բրոնզե» երրորդ տեղում՝ Բորիս Ելցինից եւ պատմաբան, գեներալ Դմիտրի Վոլկոգոնովից հետո։
Այս ամենի մասին հիմա հենց այնպես չեմ հիշատակում։ Պետք է խոստովանեմ, որ ազատ վերաբերմունքը թեմաների նկատմամբ, ինչը նախկինում արգելված էր գրաքննությամբ, սկսվեց ԽՄԿԿ ԿԿ հայտնի Ապրիլյան պլենումից հետո, որի շնորհիվ այն ժամանակվա գլխավոր քարտուղար Միխայիլ Գորբաչովը մտավ պատմության մեջ։ Իր «Իդեալնե՞ր, թե՞ շահեր» գրքի նախաբանում, որն այն ժամանակ աղմուկ բարձրացրեց ԽՍՀՄ սահմաններից շատ հեռու (հիշում եմ, այդ նախաբանը թարգմանվել էր անգլերեն, խոսակցություններ կային, որ թարգմանվելու է ողջ գիրքը), Անդրեյ Նույկինը գրել էր. «Իրադարձությունները մեր երկրում 1985 թվականի ապրիլից հետո սկսեցին զարգանալ այնպիսի սարսափազդու արագությամբ, որ հաճախ, մինչ հեղինակը կհասներ հոդվածի ավարտին, դրա սկիզբն արդեն «կյանքից հետ էր մնում»։
Նա մի տեսակ շոշափելիորեն նկատեց նաեւ այսպիսի կարեւոր փաստ. այն, ինչ վերակառուցման սկզբում մեզանից շատերի համար համարձակ քաջության արարք կարող էր համարվել, բառացիորեն մեկ տարի անց դարձավ «հրապարակախոսության ընդհանուր դաշտ»։

Ես շատ լավ հասկանում էի նրա այդ միտքը։ Այդ ժամանակ տպագրել էի մի հոդված՝ «Փոխառնված համարձակություն» վերնագրով։ Խոսքն այն մասին էր, որ ահռելի քանակությամբ ստորաքարշ, աղվեսային վարքագծով մարդիկ, որ դեռ երեկ ղեկավարության պնակալեզներն էին, հանկարծ նվերի կարգով վերակառուցումից համարձակություն ստացան, հանդուգն դարձան՝ ընդհուպ մինչեւ հրապարակային լուտանքներ տեղալն ու սրբություններ պղծելը։
Չի կարելի ասել, թե Անդրեյը մինչեւ վերակառուցումը չնչին բաներով էր զբաղված։ Չէ՞ որ նա գիտնական-արվեստաբան էր, փիլիսոփա։ Այդ գծով թեկնածուական դիսերտացիա էր պաշտպանել։ Ընդ որում՝ հայտնել էր համարձակ մտքեր արվեստի գեղեցկության, բարոյականության, սոցիալական գործառույթի բնույթի մասին։ Այդ «հավերժական» թեմաների վրա աշխատում էր նաեւ արվեստագիտության գիտահետազոտական ինստիտուտի պատերի ներսում, ավելի ուշ՝ կինոարվեստի ԳՀԻ-ում։

Հայտագրերում նրան ներկայացնում էին որպես գրողի, գեղագետի, գրաքննադատի, հրապարակախոսի։ Եվ կարդալով 50-ականներից մինչեւ 80-ականների կեսերը նրա գրած աշխատությունները, դժվար չէ նկատել ու հասկանալ, որ Անդրեյ Նույկինը կանգնած էր այն գրող-հրապարակախոսների շարքում, որոնք իրականորեն մոտեցրին վերակառուցումը։ Այո, վերակառուցման նախաձեռնողը Գորբաչովն էր, բայց դրա համար մեր հրապարակախոսությունը հող էր նախապատրաստել ավելի վաղ։
Պատահական չէ, որ Նույկինն իր, կասեի՝ հրապարակախոսական-գրականագիտական «Արվեստագետի հասունությունը» մենագրության մեջ հանգամանորեն քննության է առնում հրապարակախոսության թեման, որպես գեղարվեստական գրականության բաղկացուցիչ մաս։ Այդ գրքում մանրամասնորեն հետազոտված է հայտնի գրող եւ հրապարակախոս Սերգեյ Զալիգինի ստեղծագործությունը, որի հետ բախտ եմ ունեցել երկար շփվել բնապահպանական եւ, մասնավորապես՝ խմելու ջրի խնդիրներով։ ԽՄԿԿ Կենտկոմի ապրիլյան պլենումից մեկ տարի առաջ լույս տեսած այդ գրքի բազմաթիվ էջերում Նույկինը հիշատակում է լուսավոր ու պայծառ հրապարակախոս Վալենտին Օվեչկինին՝ իր «Շրջանային առօրյա» լեգենդար շարքով։

Այդ պատճառով էլ Անդրեյ Նույկինի թե՛ ընկերները, թե՛ գործընկերները բոլորովին չզարմացան, երբ անցած դարի արդեն 80-ական եւ 90-ական թվականների սահմանագծին նա ողջ ձայնով արձագանքեց Ղարաբաղի ողբերգությանը, հայերի ցեղասպանությանը Սումգայիթում եւ Բաքվում։
Նյութը հավաքելու եւ ուսումնասիրելու իրեն հատուկ մարտավարությամբ նա որոշեց առաջին հերթին գործընկերների հետ այցելել ե՛ւ Հայաստան, ե՛ւ Ադրբեջան, բայց ոչ թե Ղարաբաղի մասին վեճում հանուն գորբաչովյան տխրահռչակ հավասարակցության պահպանման, այլ սեփական աչքերով տեսնելու, թե իրոք ինչ է կատարվում երկրի այդ բազմաչարչար անկյունում։

Եվ ահա 1991 թվականի փետրվարի կեսերին Անդրեյ Նույկինը, նրա կինը՝ Գալինա Նույկինան, Վալենտին Օսկոցկին, Յուրի Չեռնիչենկոն եւ Թիմուր Գայդարը, նախապես զանգելով ինձ, Մոսկվայից թռան Երեւան։ Ես նրանց դիմավորեցի սառը մթնշաղին, օդանավի մոտ։ Տարա ցուրտ ու չջեռուցվող Երեւան, որտեղ ամենադժվար ճարվող ապրանքը նավթն ու մոմերն էին։
Այն ժամանակ Ղարաբաղից ամեն ժամ լուրեր էին հասնում այն մասին, թե ինչ սանձարձակություններ էին կատարում ադրբեջանցի օմոնականները, որոնք գտնվում էին ասպես կոչված Կազմակերպչական կոմիտեի, Ադրբեջանի Կոմկուսի Կենտկոմի երկրորդ քարտուղար Վ.Պոլյանիչկոյի եւ արտակարգ դրության շրջանի պարետ, ԽՍՀՄ ՆԳՆ ներքին զորքերի գեներալ Վ.Սաֆոնովի ենթակայության տակ։ Նրանք երկուսն էլ Ադրբեջանական ԽՍՀ Կոմկուսի Կենտկոմի անդամներ էին եւ փաստորեն ենթարկվում էին ոչ թե Մոսկվային, այլ Բաքվին։

Ողջ ցինիզմը հենց այդտեղ էր։ Կրեմլյան իշխանության ակնհայտ կաթվածահարության պայմաններում Ադրբեջանի ղեկավարությունը ջանում էր հայկական ինքնավար մարզում բնիկ հայերի դեմ չարագործություններ իրագործել ռուսների ձեռքով, առաջին հերթին նրա համար, որ Հայաստանի, Ղարաբաղի եւ Սփյուռքի հայերի շրջանում հակառուսական տրամադրություններ բորբոքի։
Եվ ահա գերհանրաճանաչ ռուս գրողները թռչում են, ինչպես ռուսական ցարերն էին ասում, «Տերունական եւ հռչակավոր Ղարաբաղյան Հայոց մարզ», որը ժամանակին Ռուսական կայսրությանն էր միացվել «առհավետ ու մշտնջենապես»։ Սակայն ռուս գրողները Ստեփանակերտ էին թռչում ոչ միայն պարզելու, թե այդ ինչպես ստացվեց, որ Գյուլիստանի պայմանագրով Պարսկաստանից Ռուսաստանին հանձնված բնիկ հայկական մարզը հիմա գործնականում համարյա թե արդեն նվիրել են Թուրքիային։ Բայց ամենից շատ նրանց անհանգստացնում էր Ղարաբաղի բնակիչների ճակատագիրն այն պայմաններում, երբ պաշտոնական մամուլից անհնար էր իմանալ այն ամենի մասին, ինչ կատարվում էր Անդրկովկասում։

Դե ահա, նրանք էլ Ղարաբաղ էին թռչում ճշմարտության հետեւից։ Ես մնացի նրանց սպասելու «Էրեբունի» օդանավակայանում։ Իսկ թե ինչ կատարվեց Ստեփանակերտում ռուս գրողների վայրէջքից անմիջապես հետո, Անդրեյ Նույկինը հետագայում կպատմի իր «Ցավ իմ, Ղարաբաղ» գրքում։ Իսկ այն ժամանակ, այսինքն՝ նույն օրը երեկոյան, երբ նրանք վերադարձան «Էրեբունի», երեսներին գույն չկար։

Հեղինակ՝ Զորի Բալայան

Հոդվածն ամբողջությամբ կարդացեք «Հայոց Աշխարհ» օրաթերթի Սեպտեմբերի 23-ի համարում

Հարցում
website by Sargssyan